Ik heb minstens honderd rondjes gelopen vandaag. Als het er niet meer zijn. Twee pauzes lang, heen en weer door hal A, samen met Babs. Meestal met de klok mee, soms ertegenin – we moesten natuurlijk niet misselijk worden. De reden voor deze gekkigheid is dat ik deze week schoolwacht heb, een fenomeen dat twee jaar geleden op mijn school geïntroduceerd is. Deze introductie ging gepaard met een uiterst serieuze en uitgebreide uitleg, die ik hier voor de duidelijkheid even zal plaatsen.
De taak van een schoolwacht is het creëren van een schone en veilige omgeving op school. Dit wordt bereikt doordat er elke pauze, op elke pauzeplek, twee schoolwachten aanwezig zijn. Elke vierdeklasser komt een keer aan de beurt. En deze week ben ik dus de lul.
De schoolwachten dragen felblauwe regenjassen waardoor ze goed herkenbaar zijn (en het erg warm krijgen in verband met het broeikaseffect dat plaatsvindt onder al dat plastic). Ze spreken leerlingen aan, met de vraag of ze hun afval op willen ruimen. En dan moet ik mezelf even corrigeren: wat voor afval dan ook. Of het nu van henzelf is, of van iemand anders.
Tijdens de introductie deden we een rollenspel, waarin een situatie werd nagespeeld die je als schoolwacht tegen zou gaan komen. Dit ging als volgt:
Schoolwacht 1: ‘Zou je dat alsjeblieft even op willen ruimen?’
Leerling: ‘Nee.’
Schoolwacht 2: ‘Zou je dat alsjeblieft even op willen ruimen?’
Leerling: ‘Nee.’
Schoolwacht 1: ‘Je hebt nu twee kansen gehad. Dit is je laatste kans. Zou je dat alsjeblieft even op willen ruimen?’
De nadruk wordt gelegd op het woordje ‘kans’. Het opruimen moet niet gezien worden als een verplichting. Nee, de leerling heeft daadwerkelijk de keuze om het wel of niet te doen. (Als je een derde keer ‘nee’ zegt, krijg je een registratieformulier en een twee uur durende strafmiddag. Maar dat terzijde.)
Vandaag heb ik gemerkt dat het er in de realiteit iets anders aan toe gaat. Wanneer ik naar een groepje leerlingen toeloop, zien ze me bijna altijd aankomen – ik ben dan ook moeilijk te missen met zo’n jas aan. Er klinkt een collectieve zucht: ‘Ah, nee hè…’ Ik houd me netjes aan het protocol en vraag aan één van hen: ‘Zou je dat alsjeblieft even op willen ruimen?’ Daarbij wijs ik naar een propje, verpakking, flesje drinken of ander willekeurig object op de vloer. ‘Waarom ik?’ hoor je het slachtoffer denken. (Soms zeggen ze het ook hardop.) Het slachtoffer kijkt vervolgens naar beneden en ziet het afval liggen. Dan kijkt diegene me recht in de ogen. Oeh, als blikken konden doden… Toch rapen ze het op, denkend aan de consequenties als ze het niet zouden doen. Briesend lopen ze richting de prullenbak. ‘Dankjewel!’ zeg ik met een grote glimlach.
Schoolwacht ben je niet voor je lol, en ook mensen aanspreken doe je liever niet. Maar er staan overal conciërges op de loer, die dingen zeggen als ‘Het mag wat actiever!’ of ‘Wees maar goed streng!’ Daarnaast ben je na tien keer ‘Ik zie, ik zie’ gespeeld te hebben, wel weer toe aan wat spanning en sensatie. Dus kies je toch maar iemand uit. Diegene ziet jou als verantwoordelijke voor zijn ellendige lot: iets opruimen. Iets wat vies is en bovendien nóóit van hem. Op deze manier ontstaat er een ‘ik pak jou nog wel’-houding, met alle gevolgen van dien.
Volgens mij heeft schoolwacht de school zeker schoner gemaakt. Maar veiliger…
De kunst van 