Druk – De kunst van

Gisteren was ik met mijn schoonfamilie, onder wie een nichtje van bijna drie. Het concept ‘gisteren’ snapt zij nog niet, vertelde haar vader mij. Haar gevoel voor tijd beperkt zich tot ‘eerst’ en ‘daarna’, woorden die haar ouders vaak in haar bijzijn gebruiken. (‘Eerst je schoenen aan, daarna mag je naar buiten.’) Sinds kort kent ze het woord ‘vanavond’, maar dat gebruikt ze voor alles wat niet nu is. Waar volwassenen zich de toekomst kunnen voorstellen op een mentale tijdlijn, is het idee van een morgen, een volgende week, een volgende maand nog te complex voor haar.

Het deed me denken aan de manier waarop ik me vroeger de tijd voorstelde. Voor mij waren de dagen van de week gekleurd: maandag was blauw, dinsdag roze, woensdag oranje, donderdag paars en vrijdag rood. Het duurde best even voor ik erachter kwam dat hier geen universele logica achter zat, maar simpelweg mijn kleuterjuf, die de dagen van de week op gekleurd karton in het klaslokaal had opgehangen. Ook nu nog dicteert het schoolsysteem mijn tijdsbesef: een jaar loopt voor mij van september tot en met juni (of juli, als ik pech heb). Mijn agenda weerspiegelt dat; ik heb weleens geprobeerd over te stappen naar een exemplaar dat in januari start, maar dan kreeg ik rond de zomer toch weer een onstilbare behoefte om een nieuwe te kopen.

Sowieso is mijn agenda van grote invloed op hoe ik de tijd voor me zie: als een witte ruimte beschreven met zwarte inkt. Hoe meer zwart, hoe minder vrije tijd. Liefst heb ik de week verspreid over twee pagina’s, in horizontale vlakken. Mijn vorige agenda had smalle verticale dagen, waardoor het voelde alsof ik enkel korte taken kon plannen, maar dan wel een heleboel achter elkaar. Ik had ook eens een agenda die me dwong in het nu te leven – omdat iedere dag een hele pagina besloeg, kon ik lastig vooruitkijken. Maar in plaats van rust resulteerde het vooral in veel heen en weer geblader. Het was overigens wel de enige agenda waarin de weekenddagen evenveel ruimte kregen als de rest.

In de agenda die ik voor na de zomer heb gekocht, bleek de hele week op één pagina geplaatst. De pagina ernaast is voor notities. Ik ben benieuwd wat dat in de praktijk gaat betekenen – veel denken, weinig doen? Het is een klein exemplaar, sinds een jaar of twee koop ik mijn agenda’s in A6-formaat. Misschien is het niet geheel toevallig dat ik het steeds minder vaak ‘te druk’ heb. Een tip dus: ga voor een kleine agenda, dan kan je nooit te veel plannen maken.

Het is Hemelvaart en ik ben vrij. Misschien zou ik Jezus daarvoor moeten bedanken, maar ik heb er toch echt zelf voor gezorgd dat mijn agenda leeg is. Een dag zonder to-do-list, zonder afspraken of dat-ene-ding-dat-je-nog-éven-af-moet-maken. Er hoefde niets vandaag.

Ik heb in bed gelegen tot mijn maag me eruit rommelde, vervolgens ontbeten en een uur lang de krant gelezen. Ik heb gezwommen, door de stad geslenterd zonder specifiek doel, mijn hoofd leeg geschreven en ontdekt dat mijn gedachten er op papier evengoed warrig uitzien. Ik heb in de zon gezeten, mijn schouders licht verbrand. Gedoucht, de klitten uit mijn haar gekamd.

Vroeger had ik veel meer tijd om me te vervelen. In gedachten zijn mijn kinderjaren een aaneenschakeling van lege middagen waarop alles nog kon gebeuren. Soms gebeurde er niets, en dat was dan ook oké. Saai, maar oké.

Zo gaat het dus niet meer, en dat kan ik alleen mezelf aanrekenen. Ik neem geen rust om eens een kwartier naar het plafond te staren, ik sta nauwelijks nog op met de vraag ‘wat ik vandaag eens zal gaan doen’. Vooral de laatste weken zit mijn schema dichtgetimmerd, met een combinatie van studie, werk en het sociale leven. Loze tijd heeft daartussen geen plek gekregen. Ik ben bepaald niet de enige bij wie dit zo gaat. Vrijwel elke leeftijdsgenoot die ik spreek, lijkt zich in eenzelfde situatie te bevinden.

‘Heeee!’

‘Hoe gaat ‘ie?’

‘Ja, goed. Druk. Met jou dan?’

‘Ja prima! Ook druk, wel.’

‘Ah, ja. Ik moet ook weer door, eigenlijk.’

‘Ja, ja, ik ook. Leuk je even te zien, wel!’

‘Snel even bijpraten!’

Mogen jullie raden hoe vaak het daar daadwerkelijk van komt. Wanneer je wel echt een plan wil maken, gaat daar niet zelden een week over heen. Is de één vrij, dan is de ander druk, brak of op reis, en tentamenweken lopen nooit gelijk. In het ergste geval moet je je verlagen tot een Datumprikker – wanneer je niet eens een moment kan vinden om de afspraak zelf te maken.

Er is weinig speling, terwijl die het leven juist aangenaam maakt. Ik wil ja kunnen zeggen wanneer iemand me mee uit vraagt. Ik wil mijn werk kunnen laten liggen wanneer de zon schijnt. Ik wil in de trein kunnen stappen wanneer een vriendin er doorheen zit, om een uur later bij haar te zijn. Maar vaker dan me lief is vul ik al mijn tijd.

Het is niet vreemd, in deze periode van ultieme vrijheid. Er is zoveel wat kan – vrijwilligerswerk, universiteitsraad, Honours-colleges, bestuursjaar. Solliciteer maar, schrijf je in – je komt heel ver met een cv, een motivatiebrief en een beetje van je tijd. Nu kan het, nu liggen de kansen er om veel te leren en meer leuke mensen te ontmoeten. Het maakt me trots, al die vrienden met grootse plannen. Die ambitie begrijp ik – ook ik voel me fijn, nu ik naast m’n studie een redelijk serieus baantje heb. Daarvoor prop ik een werkweek in drie dagen, om me vervolgens af te vragen wat me zo moe maakt. En daarin schuilt het gevaar: het is zo makkelijk je eigen grenzen over te gaan. Een volle agenda is namelijk ook een statussymbool geworden, in de competitie het leven zo efficiënt en zinnig mogelijk vorm te geven.

Als lid van de Datumprikker-generatie ben ik spontane plannen des te meer gaan waarderen. Om half twee een appje krijgen, om kwart voor twee lunchen op het terras. Er om vier uur ’s middags achter komen dat er diezelfde avond wel vijf mensen beschikbaar zijn voor een bioscoopje – en dat niemand de film al gezien heeft.

Daarnaast maakt die dagelijkse race loze momenten meer waard. Neem een donderdagnacht, ik fiets licht aangeschoten naar huis. De stad valt als een deken om me heen en mijn gemoed is even wollig. Utrecht slaapt, de grachten zijn vrij. Alleen het ritmisch klikken van stoplichten doorbreekt de stilte. Dan ben ik even zonder gedachten – ben ik niet van de tijd, maar is de tijd van mij.